TSH – badanie hormonu tyreotropowego (tyreotropiny)

TSH – oznaczenie i rola w diagnostyce tarczycy Badanie stężenia TSH (hormonu tyreotropowego, tyreotropiny) jest podstawowym testem laboratoryjnym wykorzystywanym do oceny funkcji tarczycy oraz monitorowania leczenia jej chorób. TSH jest hormonem produkowanym przez przysadkę mózgową, którego stężenie zmienia się w odpowiedzi na poziomy hormonów tarczycy: tyroksyny (T4), trijodotyroniny (T3) oraz ich wolnych frakcji – FT4 i FT3. Na zasadzie sprzężenia zwrotnego ujemnego, wzrost stężenia hormonów tarczycy we krwi powoduje spadek poziomu TSH, natomiast ich niedobór prowadzi do jego wzrostu. Dlatego oznaczenie TSH odgrywa kluczową rolę w rozpoznawaniu zarówno nadczynności (hipertyreozy), jak i niedoczynności tarczycy (hipotyreozy). Zakres badania i interpretacja wyników Pomiar TSH powinien być wykonywany razem z oznaczeniem wolnej tyroksyny (FT4), a w razie potrzeby również wolnej trijodotyroniny (FT3), zwłaszcza w bardziej złożonych przypadkach klinicznych. Stężenie TSH może ulegać zmianom nie tylko w przebiegu chorób tarczycy, ale również pod wpływem leków tarczycowych i innych, niezwiązanych bezpośrednio z gruczołem tarczowym. Szczególnie ważną rolę odgrywa TSH w diagnostyce subklinicznych (bezobjawowych) postaci chorób tarczycy. W tych przypadkach poziomy FT3 i FT4 mogą być jeszcze prawidłowe, podczas gdy stężenie TSH jest już nieprawidłowe. Ze względu na logarytmiczno-liniową zależność między stężeniem TSH a FT4, nawet niewielkie zmiany FT4 (dwukrotne) mogą skutkować nawet stukrotnymi zmianami poziomu TSH, co świadczy o dużej czułości tego parametru. W diagnostyce subklinicznych zaburzeń tarczycy zaleca się stosowanie testów TSH III generacji, które cechują się wysoką precyzją i czułością. Rola fizjologiczna TSH TSH działa poprzez receptor na komórkach pęcherzykowych tarczycy, pobudzając wychwyt jodu, syntezę i jodowanie tyreoglobuliny (Tg), endocytozę koloidu oraz uwalnianie hormonów tarczycy. Hormon ten wpływa również na wielkość i liczbę komórek pęcherzykowych, regulując w ten sposób masę gruczołu. Wydzielanie TSH pozostaje pod kontrolą hormonu TRH (hormon uwalniający tyreotropinę), produkowanego przez podwzgórze, w ramach osi podwzgórze–przysadka–tarczyca. Zaburzenia tej osi, np. w wyniku chorób przysadki lub podwzgórza, mogą prowadzić do wtórnej niedoczynności lub nadczynności tarczycy.